Bharatat Lokshahi ahe ka?

     “भारत जगातील सर्वात मोठी लोकशाही आहे,” हे वाक्य आपण लहानपणापासून ऐकत आलो आहोत. पण आज स्वतःलाच एक प्रश्न विचारण्याची वेळ आली आहे—खरोखर भारतात लोकशाही आहे का?

     लोकशाही म्हणजे केवळ मतदान करून सरकार निवडणे नव्हे. लोकशाही म्हणजे नागरिकांना निर्भयपणे प्रश्न विचारण्याचा अधिकार, सरकारच्या धोरणांवर मत व्यक्त करण्याचे स्वातंत्र्य आणि शांततेच्या मार्गाने आंदोलन करण्याची मोकळीक. या मूल्यांची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी होत आहे का, हा प्रश्न आज अनेकांच्या मनात आहे.

प्रश्न विचारणे चुकीचे आहे का?

जर एखादा विद्यार्थी शिक्षण व्यवस्थेतील त्रुटींवर बोलत असेल…

जर एखादा शेतकरी आपल्या हक्कासाठी आंदोलन करत असेल…

जर एखादा नागरिक देशाच्या अर्थव्यवस्थेबाबत प्रश्न विचारत असेल…

तर त्याला देशविरोधी किंवा राष्ट्रविरोधी ठरवणे योग्य आहे का?

लोकशाहीमध्ये सरकारवर प्रश्न विचारणे म्हणजे सरकारचा अपमान नसतो. उलट, शासन अधिक जबाबदार बनावे यासाठी नागरिकांचा सहभाग आवश्यक असतो.

सोनम वांगचुक यांच्या आंदोलनातून काय शिकायला मिळते?

     ज्येष्ठ शिक्षणतज्ज्ञ आणि सामाजिक कार्यकर्ते सोनम वांगचुक यांनी अनेक सार्वजनिक प्रश्नांवर शांततापूर्ण आंदोलनाचा मार्ग स्वीकारला. त्यांच्या आंदोलनामुळे देशभरात लोकशाही, नागरिकांचे अधिकार आणि शासनाच्या उत्तरदायित्वाबाबत चर्चा सुरू झाली.

     प्रत्येक नागरिक त्यांच्या विचारांशी सहमत असेलच असे नाही. पण मतभेद असणे आणि मत व्यक्त करण्याचा अधिकार असणे हीच तर लोकशाहीची खरी ओळख आहे.

शिक्षण व्यवस्था आणि विद्यार्थ्यांचे भविष्य

देशातील लाखो विद्यार्थी वर्षानुवर्षे मेहनत घेऊन स्पर्धा परीक्षा देतात. अशा वेळी परीक्षा प्रक्रियेबाबत निर्माण होणारे वाद, अनियमिततेचे आरोप किंवा पारदर्शकतेवरील प्रश्न विद्यार्थ्यांचा विश्वास डळमळीत करू शकतात.

शिक्षण ही केवळ पदवी मिळवण्याची प्रक्रिया नाही; ती देशाच्या भविष्याची पायाभरणी आहे. त्यामुळे शिक्षण व्यवस्थेवर प्रश्न विचारणे हे राष्ट्रहिताचेच काम आहे.

लोकशाही म्हणजे शांत बसणे नाही

      काही वेळा अशी भावना निर्माण होते की, “प्रश्न विचारू नका, फक्त जे चालले आहे ते स्वीकारा.” पण भारतीय राज्यघटना आपल्याला वेगळाच संदेश देते. ती प्रत्येक नागरिकाला शांततेच्या मार्गाने आंदोलन करण्याचा, मत व्यक्त करण्याचा आणि शासनाकडे उत्तरदायित्वाची मागणी करण्याचा अधिकार देते. लोकशाहीमध्ये सरकारची प्रशंसा करण्याचा अधिकार जितका महत्त्वाचा आहे, तितकाच आवश्यक आहे रचनात्मक टीका करण्याचा अधिकार.

आपण काय करू शकतो?

प्रत्येक जण दिल्लीला जाऊन आंदोलनात सहभागी होऊ शकत नाही. पण याचा अर्थ आपण काहीच करू शकत नाही असा नाही.

• संबंधित मंत्रालयाला ईमेल पाठवू शकतो.
• आपल्या खासदार किंवा आमदारांना निवेदन देऊ शकतो.
• सामाजिक माध्यमांवर जबाबदारीने आपले मत मांडू शकतो.
• शांततापूर्ण आणि कायदेशीर मार्गाने जनजागृती करू शकतो.
• संविधानाने दिलेल्या अधिकारांचा जबाबदारीने वापर करू शकतो.

FAQ

१. भारतात शांततापूर्ण आंदोलन करण्याचा अधिकार आहे का?

होय. भारतीय राज्यघटनेच्या कलम 19 अंतर्गत नागरिकांना काही वाजवी निर्बंधांच्या अधीन राहून अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य आणि शांततापूर्ण सभा घेण्याचा अधिकार आहे.

२.सरकारवर टीका करणे देशद्रोह आहे का?

लोकशाही व्यवस्थेत शासनाच्या धोरणांवर शांततापूर्ण आणि कायदेशीर टीका करणे हे अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याचा भाग मानले जाते.

३.लोकशाहीमध्ये नागरिकांची भूमिका काय आहे?

मतदान करणे, प्रश्न विचारणे, शासनाकडून उत्तरदायित्वाची अपेक्षा ठेवणे आणि घटनात्मक मार्गाने आपले मत व्यक्त करणे ही प्रत्येक नागरिकाची महत्त्वाची जबाबदारी आहे.

!! अरुणभारती !!